สายคาเฟ่ สายเบอเกอรี่ ต้องเคยเห็นดอกไม้สวยๆบนจานขนมและอาหาร เคยสงสัยกันบ้างไหมว่า ดอกไม้ที่ประดับบนจานเหล่านั้นกินได้หรือกินไม่ได้
มารู้จักดอกไม้กินได้
แนวคิดของการใช้ดอกไม้เป็นอาหารไม่ได้เป็นสิ่งใหม่ หากย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์ของหลายวัฒนธรรมทั่วโลก ทั้งในเอเชีย ยุโรป และตะวันออกกลาง ต่างมีการใช้ดอกไม้ในการประกอบอาหารมาอย่างยาวนาน ดอกไม้ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องประดับหรือสัญลักษณ์แห่งความงามเท่านั้น แต่ยังแฝงไว้ด้วยคุณค่าทางโภชนาการและสรรพคุณทางยา สำหรับประเทศไทย การบริโภคดอกไม้เป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิต เช่น ดอกโสน ดอกแค และดอกขจร ที่อยู่ในอาหารพื้นบ้านหลายชนิด การใช้ดอกไม้ในครัวเรือนขยายสู่การใช้ในเชิงพาณิชย์ เช่น การตกแต่งจานอาหาร ขนม หรือใช้ในเมนูเครื่องดื่มต่างๆ โดยเฉพาะในยุคโซเชียลมีเดียที่ความสวยงามของอาหารกลายเป็นส่วนหนึ่งของการบริโภค ความนิยมของ “ดอกไม้กินได้” (Edible Flowers) จึงเพิ่มมากขึ้นทั้งในแง่การตกแต่งและบริโภคจริง (ไทยรัฐ, 2566; Bundaree D., ม.ป.ป.; Meekao, 2566)
ชนิดของดอกไม้กินได้
จากบทความทั้งสามแหล่งสามารถรวบรวมได้ว่ามีดอกไม้กินได้หลายชนิดทั้งในประเทศและต่างประเทศ โดยบางชนิดเป็นไม้ดอกพื้นบ้านของไทย เช่น ดอกโสน ดอกแค ดอกขจร ดอกเข็ม และดอกสะเดา ซึ่งเป็นที่คุ้นเคยและอยู่ในครัวไทยมาแต่โบราณ ส่วนดอกไม้ต่างประเทศที่นิยมได้แก่ ดอกคาโมมายล์ ลาเวนเดอร์ แนสเตอร์ชัม และแพนซี ซึ่งนอกจากสวยงามแล้วยังมีกลิ่นหอมอ่อนๆ ช่วยเพิ่มความน่าสนใจให้กับจานอาหาร นอกจากนี้ยังมีดอกไม้ที่นิยมใช้เพื่อแต่งหน้าเค้กและของหวาน เช่น ดอกกุหลาบ ดอกเฟื่องฟ้า ดอกอัญชัน ดอกมะลิ ดอกคำฝอย ดอกกระเจี๊ยบ ดอกบัว ดอกดาหลา และดอกไวโอเล็ต ซึ่งบางชนิดสามารถนำไปทำชา เครื่องดื่ม หรือเป็นส่วนประกอบของอาหารคาว-หวานได้อีกด้วย (Bundaree D., ม.ป.ป.; Meekao, 2566)
การปรุงอาหารจากดอกไม้
การนำดอกไม้มาประกอบอาหารต้องคำนึงถึงทั้งรสชาติและความปลอดภัย ดอกไม้บางชนิดเช่น ดอกแค ดอกโสน และดอกขจร มักใช้ในเมนูอาหารไทยพื้นบ้าน เช่น แกงส้ม ลวกจิ้มน้ำพริก หรือผัดไข่ ดอกเฟื่องฟ้าและดอกเข็มก็นิยมชุบแป้งทอด ส่วนดอกกุหลาบ ดอกลาเวนเดอร์ ดอกคาโมมายล์ และดอกแพนซี นิยมใช้ในเมนูของหวาน เช่น มัฟฟิน เค้ก และไอศกรีม หรือเป็นเครื่องปรุงแต่งกลิ่นในขนมและเครื่องดื่ม นอกจากนี้ยังมีการใช้ดอกไม้เพื่อทำชาสมุนไพร เช่น ชาดอกเก๊กฮวย ชาดอกคำฝอย หรือชาดอกอัญชัน ซึ่งสามารถเปลี่ยนสีได้เมื่อเติมน้ำมะนาว ทำให้น่าสนใจทั้งทางสายตาและรสสัมผัส อีกทั้งยังสามารถใช้ดอกไม้ในการทำยำ ข้าวยำ หรือขนมพื้นบ้าน เช่น ขนมดอกโสนและดอกดาหลากวน ซึ่งเป็นการต่อยอดวัฒนธรรมการกินของไทยในรูปแบบที่ร่วมสมัย (ไทยรัฐ, 2566; Bundaree D., ม.ป.ป.)
ประโยชน์และโทษของดอกไม้กินได้ต่อสุขภาพ
ดอกไม้กินได้ส่วนใหญ่มีสรรพคุณทางยาและโภชนาการ เช่น ดอกอัญชันมีสารแอนโทไซยานินสูง ช่วยต้านอนุมูลอิสระ บำรุงสายตา และลดระดับน้ำตาลในเลือด ดอกโสนมีแคลเซียม ฟอสฟอรัส และธาตุเหล็ก ช่วยบำรุงกระดูกและโลหิต ดอกแคและดอกขจรช่วยเสริมภูมิคุ้มกันและบำรุงหัวใจ ขณะที่ดอกเก๊กฮวยและคาโมมายล์ช่วยผ่อนคลาย บรรเทาอาการวิงเวียนศีรษะและช่วยให้นอนหลับได้ดี อย่างไรก็ตาม การบริโภคดอกไม้ควรระมัดระวัง โดยเฉพาะการเลือกดอกไม้ที่ปลอดภัยจากยาฆ่าแมลง เช่น ดอกกุหลาบควรปลูกเองหรือมาจากแหล่งปลูกปลอดสารพิษ เพราะหากบริโภคดอกไม้ที่ปนเปื้อนสารเคมีอาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพได้ อีกทั้งควรศึกษาให้แน่ชัดว่าดอกไม้ชนิดใดสามารถรับประทานได้ เพราะดอกไม้บางชนิดแม้จะดูสวยงาม แต่เป็นพิษและไม่เหมาะสำหรับการบริโภค เช่น ดอกลำโพงหรือดอกเดลฟิเนียม (Meekao, 2566)
กล่าวอย่างสรุปคือ ดอกไม้กินได้เป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ผสานความสวยงาม กลิ่นหอม และคุณประโยชน์ไว้ในหนึ่งเดียว ไม่เพียงแต่ใช้ในการตกแต่งอาหารหรือสร้างสีสันให้กับจานอาหารเท่านั้น แต่ยังแฝงด้วยคุณค่าทางโภชนาการและสรรพคุณทางยา อีกทั้งยังสะท้อนถึงภูมิปัญญาท้องถิ่นของไทยที่มีการใช้ดอกไม้ในอาหารและสมุนไพรมาตั้งแต่โบราณ ในยุคปัจจุบันที่ผู้บริโภคให้ความสำคัญกับอาหารเพื่อสุขภาพ การหันมาใช้ “ดอกไม้กินได้” จึงไม่ใช่แค่กระแส แต่เป็นการกลับไปสู่รากเหง้าของความยั่งยืนในอาหาร ทั้งในด้านรสชาติ ความงาม และสุขภาพ การส่งเสริมการปลูกและบริโภคดอกไม้กินได้จากแหล่งปลอดสารพิษยังช่วยสร้างรายได้ให้กับชุมชน และส่งเสริมสุขภาพในระดับครัวเรือนได้อย่างแท้จริง
บรรณานุกรมแหล่งอ้างอิง
ไทยรัฐ. (2566, 25 มกราคม). รู้จัก 10 ดอกไม้กินได้ มีอะไรบ้าง แต่งเค้กก็ได้ ตกแต่งจานก็สวย. สืบค้นจาก https://www.thairath.co.th/lifestyle/life/2609971
Bundaree D. (ม.ป.ป.). 10 ดอกไม้กินได้ …สีสันคู่ครัวคุณ. สืบค้นจาก https://www.baanlaesuan.com/47597/plant-scoop/edible-flower/
Meekao. (2566, 28 กุมภาพันธ์). สวยดีมีประโยชน์ 16 ดอกไม้กินได้ ตกแต่งอาหาร ขนม เครื่องดื่ม เพิ่มมูลค่าแบบปังๆ. สืบค้นจาก https://food.trueid.net/detail/1VY11JPLnLmV
หมายเหตุ หากสนใจอยากอ่านแบบรู้ลึก สามารถมายืมหนังสือของหอสมุดพระราชวังสนามจันทร์ของเราไปอ่านได้นะคะ เรามีให้บริการในหอสมุดฯ ตามรายการชื่อเรื่องด้านล่างเลยค่ะ 😆
พูลทรัพย์ เจตลีลา. ครัวดอกไม้. กรุงเทพฯ : สีดา, 2546 (TX814.5.F5 พ74)
คมสัน หุตะแพทย์, บรรณาธิการ. ดอกไม้กินได้ คุณค่าที่มากกว่าความงาม. กรุงเทพฯ : หจก. กรีนมีเดีย แอนด์ โปรดักส์, 2546 (TX814.5.F5 ด52)
อันยา โพธิวัฒน์. มหัศจรรย์ดอกไม้กินได้ = Miracle of Edible Flowers. กรุงเทพฯ : ซอมบี้บุ๊คส์, 2566 (TX814.5.F5 อ63 2566)
ทยา กิจการุณ. อาหารดอกไม้. กรุงเทพฯ : ครัวบ้านละสวน, 2545. (TX814.5.F5 ท46)