บรรณารักษ์วิเคราะห์หมวดหมู่และทำรายการ ถือเป็นบุคลากรสำคัญในงานห้องสมุด เนื่องจากเป็นผู้รับผิดชอบในการทำข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศให้เป็นระเบียบ ง่ายต่อการค้นหา และตอบสนองความต้องการของผู้ใช้บริการได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะในฝ่ายหอสมุดพระราชวังสนามจันทร์ ซึ่งเป็นแหล่งรวบรวมองค์ความรู้ที่มีคุณค่าในการศึกษาค้นคว้า ในสรรพสาขาวิชาต่าง ๆ งานด้านการวิเคราะห์หมวดหมู่และทำรายการจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการให้บริการสารสนเทศแก่ผู้ใช้
หน้าที่หลักของบรรณารักษ์ Cat คือ การพิจารณาเนื้อหาของหนังสือหรือทรัพยากรสารสนเทศ เพื่อลงรายการและหัวเรื่อง กำหนดเลขหมู่ตามเนื้อหาและระบบหมวดหมู่ที่ห้องสมุดใช้ และจัดทำรายการบรรณานุกรมตามมาตรฐานสากล เพื่อให้ข้อมูลของทรัพยากรถูกต้อง ครบถ้วน และสามารถสืบค้นผ่านระบบห้องสมุดอัตโนมัติได้อย่างสะดวก
การปฏิบัติงานจำเป็นต้องอาศัยความละเอียดรอบคอบ ความรู้ทางบรรณารักษศาสตร์ และทักษะด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ เนื่องจากทรัพยากรที่ได้รับมีความหลากหลาย ทั้งหนังสือภาษาไทยและภาษาอังกฤษ หลากหลายภาษา วิทยานิพนธ์ หนังสืออ้างอิง และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ บรรณารักษ์จึงต้องศึกษาเนื้อหาอย่างละเอียด เพื่อการลงรายการ ให้หัวเรื่องและจัดหมวดหมู่ ให้ตรงตามเนื้อหาและสะดวกกับการศึกษาค้นคว้า
การลงรายการและทำรายการทรัพยากรสารสนเทศ ยังช่วยให้ผู้ใช้บริการสามารถเข้าถึงข้อมูลได้อย่างรวดเร็ว ถูกต้อง ลดระยะเวลาในการค้นหา และเพิ่มประสิทธิภาพในการใช้ห้องสมุด อีกทั้งยังเป็นการสนับสนุนการเรียนการสอน การวิจัย และการศึกษาค้นคว้าของนักศึกษา อาจารย์ และบุคคลทั่วไป ซึ่งถือเป็นบทบาทสำคัญของห้องสมุดมหาวิทยาลัยในยุคปัจจุบัน
การทำงานด้านนี้แม้จะเป็นงานเบื้องหลังที่ผู้ใช้บริการอาจมองไม่เห็น แต่กลับเป็นหัวใจสำคัญของระบบห้องสมุด หากไม่มีการวิเคราะห์หมวดหมู่และทำรายการอย่างเป็นระบบ ทรัพยากรจำนวนมากในห้องสมุดอาจไม่สามารถถูกค้นพบหรือใช้งานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ ดังนั้น บรรณารักษ์จึงเปรียบเสมือนผู้จัดระเบียบองค์ความรู้ และเป็นผู้เชื่อมโยงข้อมูลให้เข้าถึงผู้ใช้อย่างถูกต้องและรวดเร็ว
จากประสบการณ์ในการปฏิบัติงานด้านวิเคราะห์หมวดหมู่และทำรายการ ทำให้ได้เรียนรู้ทั้งด้านวิชาชีพ ความรับผิดชอบ และการทำงานอย่างมีระบบ อีกทั้งยังได้พัฒนาทักษะด้านการคิดวิเคราะห์ ความอดทน และความละเอียดในการทำงาน ซึ่งล้วนเป็นคุณลักษณะที่สำคัญของการเป็นบรรณารักษ์
สรุป การเป็นบรรณารักษ์วิเคราะห์หมวดหมู่และทำรายการของฝ่ายหอสมุดพระราชวังสนามจันทร์ เป็นงานที่มีคุณค่าและมีบทบาทสำคัญต่อการจัดการสารสนเทศในห้องสมุด แม้จะเป็นงานที่ต้องใช้ความละเอียดและความรับผิดชอบสูง แต่ก็เป็นงานที่ช่วยส่งเสริมการเข้าถึงองค์ความรู้และสนับสนุนการศึกษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ ท้ายนี้ บรรณารักษ์ก็ยังคิดว่าสำคัญ สำหรับการศึกษาเล่าเรียน ไม่ว่าจะเป็นบรรณารักษ์ที่ไหน โรงเรียน มหาวิทยาลัย หน่วยงาน หรือในองค์กรเอกชน ก็ยังขาดตำแหน่งบรรณารักษ์ ไม่น่าได้ เพราะบรรณารักษ์ทำได้ทุกอย่าง…ฮิฮิฮิ