ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) เป็นเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นเพื่อจำลองความสามารถในการคิด วิเคราะห์ และตัดสินใจของมนุษย์ โดยอาศัยอัลกอริทึมและการประมวลผลข้อมูลขั้นสูง AI มีบทบาทสำคัญต่อการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการทำงานและการดำเนินชีวิตในสังคมปัจจุบัน ตั้งแต่การประมวลผลข้อมูล การสื่อสาร การบริการ ไปจนถึงการสร้างนวัตกรรมใหม่ ๆ เทคโนโลยีดังกล่าวไม่เพียงช่วยลดภาระงานอันซ้ำซ้อน แต่ยังสนับสนุนการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพของงานและช่วยยกระดับคุณภาพงานให้มีมาตรฐานสูงขึ้นอีกด้วย ในยุคปัจจุบัน AI จึงเป็นกลไกสำคัญที่ขับเคลื่อนองค์กรและสังคมสู่การเปลี่ยนแปลงในยุคดิจิทัล
ปัจจุบัน AI มีหลากหลายฟังก์ชันและแต่ละตัวก็ถูกออกแบบมาให้ถนัดในงานที่แตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับ วัตถุประสงค์การใช้งาน ซึ่ง AI แต่ละตัวสามารถช่วยสนับสนุนงานด้านต่าง ๆ ดังนี้
- Support งานวิชาการ เช่น เขียน/สรุป/วิเคราะห์ข้อมูลงานวิจัย
- Support งานบริการห้องสมุด เช่น ระบบตอบคำถามอัตโนมัติ แนะนำการสืบค้น
- Support งานเอกสาร เช่น ปรับข้อความให้เป็นทางการ ทำรายงาน
- Support เชิงเทคนิค เช่น ใช้งานเครื่องมือ AI, Chatbot, ระบบจองออนไลน์, QR Code
- Support ส่วนตัว เช่น การจัดการเวลา, การเรียนรู้ด้วย AI
ประเด็นความถนัดของ AI
- ด้าน ภาษา → ถนัดเขียน สรุป แปล พูดคุย
- ด้าน ภาพและศิลป์ → ถนัดออกแบบ วาดรูป แต่งภาพ
- ด้าน เสียง → ถนัดพูดแทนคน ฟังเสียง วิเคราะห์เสียง
- ด้าน ข้อมูล → ถนัดวิเคราะห์ คาดการณ์ ตัดสินใจ
- ด้าน หุ่นยนต์ → ถนัดทำงานจริงแทนมนุษย์
ตัวอย่างเช่น
- AI ด้านภาษา (Language AI) ถนัดงานเขียน งานแปลภาษา สรุปความ เขียนบทความ พูดคุย สนทนาอัตโนมัติ ใช้กับงานเอกสาร งานวิชาการ งานบริการลูกค้า เช่น ChatGPT, Google Gemini, Claude, Copilot, Gamma AI เป็นต้น
- AI ด้านภาพและศิลป์ (Vision & Creative AI) ถนัดวิเคราะห์รูปภาพ ออกแบบวาดภาพ ออกแบบกราฟิก แต่งภาพ ใ ช้กับงานออกแบบสื่อ โฆษณา งานศิลปะ เช่น Canva AI, MidJourney, Runway, PixVerse เป็นต้น
- AI ด้านเสียงและดนตรี (Audio & Speech AI) ถนัดพูดแทนคน ฟังเสียง วิเคราะห์เสียง ถนัดแปลงเสียงเป็นข้อความ (speech-to-text), สร้างเสียงพูด (text-to-speech), แต่งเพลง ใช้กับงานบรรยาย วิดีโอ หนังสือเสียง เช่น Whisper, ElevenLabs, Suno และ Botnoi, Hedra AI, Viggle AI เป็นต้น
- AI ด้านข้อมูลและการวิเคราะห์ (Data & Analytics AI) ถนัดหาความสัมพันธ์จากข้อมูลจำนวนมาก ถนัดวิเคราะห์ คาดการณ์ ตัดสินใจ ใช้กับงานวิจัย ธุรกิจ การแพทย์ เช่น Data Mining, Machine Learning, Predictive Analytics, Power BI + AI, SciSpace, Napkin AI เป็นต้น
- AI ด้านหุ่นยนต์และการควบคุม (Robotics & Control AI) ถนัดควบคุมเครื่องจักร รถยนต์ไร้คนขับ แขนกลในโรงงาน ใช้กับงานอุตสาหกรรม การแพทย์ (หุ่นยนต์ผ่าตัด) โลจิสติกส์ ถนัดทำงานจริงแทนมนุษย์
นอกจากนี้ ยังมี Edcafe AI ซึ่งเหมาะกับการเป็นเครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ที่ออกแบบมาเพื่อสนับสนุนการสอนและการเรียนรู้ โดยเฉพาะสำหรับครูและนักการศึกษา เครื่องมือนี้ช่วยให้ครูสามารถสร้างสื่อการสอนที่มีปฏิสัมพันธ์ เช่น แบบทดสอบ แชทบอท และสไลด์นำเสนอ/สื่อการสอนได้อย่างง่ายดาย
กล่าวโดยสรุปได้ว่า AI ไม่ได้เก่งทุกเรื่อง แต่ละระบบจะมี “ความถนัดเฉพาะด้าน” คล้ายกับคนที่มีความเชี่ยวชาญต่างสาขากัน ดังนั้น ประสิทธิภาพของ AI ไม่ได้ขึ้นอยู่กับตัว AI เพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับว่าเราสามารถพิจารณาเลือกใช้งาน AI ให้เหมาะสมกับบริบทงานของเราได้หรือไม่ และสามารถเรียนรู้เทคนิคการใช้คำสั่งฯ เพื่อสั่งการให้ AI ทำงานได้ตรงประเด็นและความสามารถของ AI ได้หรือไม่ อย่างไร
หลังจากที่ดิฉันได้รับการอบรมความรู้ทางวิชาการเกี่ยวกับความรู้ด้านปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาประมาณ 2-3 ครั้งแล้ว ทั้งออนไลน์และออนไซต์ซึ่งได้มีการทดลองฝึกปฏิบัติจริง ถึงแม้ไม่สามารถจะจดจำและเก็บเกี่ยวความรู้ทั้งหมดได้ แต่ก็ทำให้มีความรู้ความเข้าใจและตระหนักถึงศักยภาพของ AI สามารถนำความรู้ที่ได้รับไปปรับใช้ในการปฏิบัติงานประจำบางงานได้อย่างเหมาะสมและเกิดประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตาม ต้องขอขอบคุณผู้บังคับบัญชาของหน่วยงานและมหาวิทยาลัยที่เล็งเห็นถึงความสำคัญของการเสริมสร้างความรู้และทักษะด้าน AI ซึ่งช่วยให้สามารถนำมาประยุกต์ใช้ในการทำงานได้อย่างเหมาะสมและเกิดผลสัมฤทธิ์ที่ดี