ทำไมต้องเก็บเงิน

เช้านี้น้องสัมฤทธิ์ ถามเช่นทุกๆ เช้าว่า “พร้อมยังครับ” เสียงพี่ๆ แถวเคาน์เตอร์บอกว่าพร้อมครับ/ค่ะ  แต่…อิอิ…
ต่อมาคุณพี่แมวกริ้งกร้างมาบอกว่าให้ตอบคำถามคุณพี่ติ๋ว เนื่องจากท่านพี่ไปรายงานว่ามีท่านผู้ใช้บริการซึ่งเราถือว่าเป็นบุคคลภายนอก เสนอแนะกับคุณพี่ติ๋วว่า ทำไมจึงต้องเก็บค่าบริการบุคคลภายนอก เพราะตัวท่านได้เสียภาษีอากรเรียบร้อยแล้วอย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วย ประการต่อมาถามว่าหอสมุดฯ เราอยู่ในจังหวัดนครปฐมได้ทำอะไรให้คนนครปฐมบ้าง….และฝากทั้งสองคำถามถึงผู้บริหาร
จึงบอกพี่ติ๋วไปว่า พี่ติ๋วทำถูกต้องแล้วที่ไปเรียนท่านผู้บริหาร หากพบคำถามแบบนี้ หรือท่านนั้นมาอีกครั้งขอให้เรียนท่านว่าได้นำข้อคิดเห็นของท่านนำเสนอผู้บริการเรียบร้อยแล้ว ส่วนคำตอบข้อสองขอเรียนมาว่าห้องสมุดมีกิจกรรมแบบบริการชุมชนมากมายตั้งแต่……. หากจะมาทำงานด้วยกันก็จะยินดีเป็นอย่างยิ่ง
แต่ท่านผู้นั้นไม่ได้ย้อนกลับเพื่อหาคำตอบ เจตนาคือคงต้องการให้นำเสนอผู้บริหารต่อไป …
คำถามและข้อเสนอแนะแบบนี้ มีมาอย่างประปราย จึงขอตอบและแสดงความคิดเห็นแบบรวมๆ
การเดินตามหาแล้วไปตอบ แล้วยังเป็นคำตอบที่ไม่พึงใจด้วยแล้ว ตัวเองรู้สึกว่าไม่น่าจะใช่แบบนั้น เพราะเขาคงอยากให้เราฟังมากกว่า ยิ่งมีการฟันธง หรือเชื่อกว่าครึ่งแล้วว่าเราเอาเปรียบ เราไม่เข้าท่า เราไม่ได้เรื่อง ….. ยากมากเผลอๆ อาจเป็นการต่อปากต่อคำ
ตั้งแต่มีการเก็บค่าบริการบุคคลภายนอกวันละยี่บาท และนักเรียนวันละสิบบาท ส่วนรายปีก็ลดหลั่นกันไป หกร้อย และสองร้อยบาท แม้จะเป็นเงินไม่มากแต่เข้าใจว่าหลายท่านคงเสียความรู้สึก… แต่เราก็มีเงื่อนไขภายใต้บริบทและความจำเป็นของหน่วยงานที่พึงต้องอยู่ในเกณฑ์เดียวกัน
เรามักได้ยินคำพูดนี้ค่อนข้างบ่อยว่าทำไมและทำไม ในเมื่อเสียภาษีอากรแล้ว หากมองในมุมนั้นก็จริง แต่หากมองในอีกมุมก็ไม่ใช่แบบนั้น
ในเมื่อเราเป็นหน่วยงานที่ต้องเก็บเงินจากผู้ใช้บริการ บุคลากรจำเป็นต้องทำความเข้าใจว่าทำไม และพร้อมที่จะตอบคำถามเช่นนี้ในเบื้องต้นได้
คำตอบที่นอกเหนือจากบอกผู้ใช้ว่าทำตามระเบียบที่กำหนดขึ้น แต่หากตอบไปได้เรื่องทุกครั้ง… (ไม่ฮา) ทางที่สุดคือการฟังอย่างสงบ ระหว่างฟังก็หาคำตอบที่คิดว่าดีที่สุด ซึ่งต้องอาศัยประสบการณ์ และการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับเพื่อร่วมงานหลายๆ คน
อาจารย์นรงค์ ผอ.เคยเตือนว่าอย่ามีเรื่องกับผู้ใช้ ต้องอดทนให้มาก เพราะก็เคยหลุด… ปรี๊ดแตกในเรื่องที่ยอมรับไม่ได้ แต่ทำไปแล้ว (ทำไงได้) … ตั้งแต่นั้นจึงจดจำและยึกถือมาใช้โดยตลอด เวลาโมโหใคร หน้าอาจารย์จึงลอยมาวับๆ แวมๆ ให้เห็น…. ตามด้วยสุภาษิตไทยที่บอกให้ยึดถืออีกเป็นกระบุงโกย
การฟังข้อมูลจากหลายๆ คน ที่มีพื้นฐานความคิด การเลี้ยงดู การศึกษา หรือทัศนคติที่ต่างกัน แล้วสะสมเป็นคลังความรู้ จะเป็นอาวุธที่หลากหลายรูปแบบที่เราสามารถดึงมาใช้ได้อย่างทันท่วงทีตามสถานการณ์ที่เกิดขึ้น
ที่สำคัญคือต้องกล้าที่จะพูดหรือแสดงความคิดเห็นกับคนที่ต่างจากเรา และยอมรับทั้งกับบาดแผลหรือดอกไม้
เหตุการณ์แต่ละวันของแต่ละคนคือบทเรียนที่มนุษย์จำต้องเรียนรู้ ยิ่่งเราต้องทำงานบริการด้วยแล้ว เราต้องรู้จักฝึกฝนและทำแบบฝึกหัดให้มากขึ้นๆ และมากขึ้น
ห้องสมุดของเราเป็นห้องสมุดมหาวิทยาลัย จัดตั้งขึ้นเพื่อสนับสนุนการเรียนการสอน ซึ่งหมาบถึงประชมคมชาวศิลปากร
แต่ห้องสมุดก็ยังเปิดโอกาสให้บุคคลภายนอกเข้ามาศึกษาหาความรู้ โดยเสียค่าสมาชิกนิดหน่อยเช่นเดียวกับนักศึกษาของมหาวิทยาลัยศิลปากรที่ต้องเสียค่าบำรุงห้องสมุดเทอมละสี่ร้อยบาท สำหรับปริญญาตรี ส่วนสูงไปกว่านั้นเทอมละหนึ่งพันบาท สำหรับภาคปรกติ และมากกว่านั้นสำหรับภาคสมทบ… ดังนั้นหอสมุดจึงมีความจำเป็นที่ต้องเห็นความสำคัญของผู้ใช้บริการกลุ่มนี้เป็นลำดับแรก
ค่าบำรุงทั้งหมดหอสมุดฯ ได้ใช้เป็นค่าดำเนินงานทั้งหลายของห้องสมุดตั้งแต่ค่าหนังสือ ค่ำน้ำ ค่าไฟ ค่ากระดาษทิชชู …… ฯลฯ เพราะลำพังงบประมาณแผ่นดินซึ่งเป็นเงินภาษีอากรแต่เพียงอย่างเดียวนั้น ไม่พอเพียงต่อการดำเนินงาน
เขียนแบบนี้ทำให้นึกถึงสภาพห้องสมุดประชาชนในประเทศไทย ที่บางแห่งไม่มีผู้ใจบุญมาสนับสนุน อาศัยงบประมาณเพียงอย่างเดียวก็อยู่ในสภาวะที่ย่ำแย่….
การเสียค่าบำรุงห้องสมุดรายวันเชื่อว่าไม่กระทบกับเงินในกระเป๋า แต่ก็เข้าใจอย่างที่กล่าวไว้ในตอนแรกว่ากระทบกับความรู้สึก….
แต่ก็อยากให้เข้าใจกันอีกสักนิด แบบการมองโลกในแง่ดีว่าค่าเข้าใช้คนละเล็กคนละน้อย สะสมไปเป็นวัน เป็นเดือนก็มีส่วนช่วยให้ห้องสมุดสามารถซื้อหนังสือดีๆ สะสมในห้องสมุดเพื่อผู้อื่นได้อีกสักเล่ม สองเล่ม หรือมากกว่านั้น หรือซื้อน๊อดมายึดขาเก้าอี้ หรือซื้อสก๊อตเทปมาปะหนังสือที่ขาดจากการพับมุมหนังสือ หรือเพื่อซื้อยางลบมาลบรอยดินสอ หรือปากกาที่ใครก็ไม่รู้เผลอเขียนไว้
หรืออย่างน้อยเราก็ไม่ต้องเสียค่ารถเดินทางไปไหนๆ เพื่อหางานวิจัย หรือวิทยานิพนธ์ที่เราต้องการอ่านในส่วนกลาง เหนือ อีสาน ใต้ แม้กระทั่งออกนอกประเทศ
หนังสือเป็นแสนเล่มรอให้อ่าน รอให้ศึกษาเพื่อไปทำอะไรได้มากมาย ทั้งไปสอนลูก สอนหลาน กับชีวิตการทำงาน หรือชีวิตส่วนตัว…ที่ต่อยอดได้แบบไร้ขีดจำกัด
ไม่ได้เห็นแก่เงินเพียงเล็กน้อย และไม่มีเจตนาคิดว่าท่านเป็นคนอื่น แต่อยากให้ทุกท่านมีส่วนร่วมด้วยช่วยกันในการสร้างห้องสมุดดีๆ ที่รวมหมายถึงกิจกรรมบริการชุมชนที่หอสมุดได้ทำไว้มากมายทั้งกับเด็ก ประชาชน ระเรื่อยๆ ไปจนถึงครูบาอาจารย์ทั้งหลายโดยไม่คิดมูลค่า
แต่เป็นให้โอกาสและสร้างโอกาสให้กับประชาชน ที่ก็ไม่ใช่นับเพียงว่าเป็นข้าราชการ
การจัดกิจกรรมห้องสมุดสัญจรไปว่าจะเป็นในงานองค์พระปฐมเจดีย์ หรือตามตลาดนัดนอกเมือง แม้จะออกไปปีละไม่กี่ครั้ง หรือการจัดงานวันเด็ก แม้เป็นเพียงจุดเล็กๆ แต่พวกเราก็อยากจะประจุดเล็กๆนี้ให้เต็มแผนที่นครปฐมและออกไปๆ ให้กับเด็กๆ หรือประชาชนคนธรรมดาที่ไม่มีแม้โอกาสที่จะเข้ามาในรั้วของเรา
ค่าบำรุงห้องสมุดส่วนหนึ่งก็คืองานแบบนี้
ไม่ใช่เป็นการคืนกำไร… เพราะห้องสมุดไม่เคยนับรายได้แบบนี้เป็นกำไร
กำไรของห้องสมุดคือการมีคนเข้ามาอ่าน เข้ามาศึกษา หาความรู้ในห้องสมุดเยอะๆ ยิ่่งมากเท่าไรก็ถือว่าเป็นกำำไรมากขึ้นเท่านั้น
มีคนสอนว่าเวลาเราจะทำอะไรให้ทำตารางไว้สองช่อง … ได้…และ…เสีย… ลองทำดูแล้วเชื่อว่าเมื่อบวกลบคูณหารแล้ว คงได้คำตอบแก่ใจตัวเอง
หวังว่าท่านที่เข้าไปในแต่ละห้องสมุด แล้วไม่ว่าห้องสมุดไหนเก็บเงิน…หากบังเอิญเข้ามาอ่าน โปรดเข้าใจและเห็นใจพวกเราด้วยเถอะค่ะ