หนังพระนครไหว

ฟังดูอาจจะงงงงว่ามันคืออะไรน้อ…
หนังพระนครไหว จะว่าไปก็คือ “หนังใหญ่” ที่เรารู้จักกันนั่นเอง
ในหนังสือเรื่อง หนังพระนครไหว ของ กรมศิลปากร บอกเอาไว้ว่า…

หนังใหญ่ เป็นมหรสพที่มีมาตั้งแต่สมัยอยุธยา จนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ โดยเฉพาะในสมัยสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย มีชุดหนังใหญ่สำหรับการแสดงในงานพระราชพิธี งานพระเมรุ และงานสมโภชต่างๆ มีชื่อเรียกว่า “หนังพระนครไหว” เพราะเป็นตัวหนังที่มีความสวยงาม ครบถ้วนสำหรับการแสดงรามเกียรติ์ในแต่ละศึกได้อย่างสมบูรณ์ จึงทำให้การแสดงของราชสำนักแต่ละครั้ง เป็นที่เลื่องลือไปทั่วพระนคร เข้าใจว่าเป็นที่มาของคำว่าพระนครไหว
หลังจากกรมมหรสพถูกยุบไปรวมในกระทรวงวัง หนังพระนครไหวได้ถูกนำไปเก็บไว้ในโรงละครของกรมศิลปากร และเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2503 เกิดเพลิงไหม้โรงละคร ทำให้หนังใหญ่ที่เก็บไว้ไหม้เสียหายและสูญหายไป ผู้รู้หลายท่านเจ้าใจว่า หนังพระนครไหวถูกไฟไหม้ไปเป้นจำนวนมาก เหลือเพียงไม่กี่ตัว ซึ่งอยู่ในสภาพที่ชำรุดมากไม่สามารถใช้การได้
ต่อมามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และบริษัทคาร์สสเบอร์ก ประเทศไทย ได้ให้ความร่วมมือและสนับสนุนโครงการอนุรักษ์หนังใหญ่ของกรมศิลปากร โดยการซ่อมแซมตัวหนังเดิมและสร้างตัวหนังใหม่ขึ้น ทำให้สามารถฟื้นฟูการแสดงหนังใหญ่ที่สมบูรณ์ได้อีกครั้ง
หนังพระนครไหวที่มีอยู่นั้น ประกอบด้วย 1) ตัวหนังชุดเบิกโรง คือชุดจับลิงหัวค่ำ มีตัวหนังพระฤษี ลิงขาว และลิงดำ และ 2) ตัวหนังเล่าเรื่อง สำหรับการแสดงตอนต่างๆ คือ อินทรชิตออกศึก หักคอช้างเอราวัณ หนุมานอาสา ทศกัณฐ์สั่งเมือง และพระรามเสี่ยงม้าอุปการ
ลักษณะพิเศษของหนังใหญ่พระนครไหวคือ ตัวภาพเดี่ยวทั้งตัวพระ ตัวนาง เทวดา ยักษ์ วานร ฯลฯ จะอยู่ในอากัปกิริยาท่วงท่าต่างๆ กัน รายล้อมและสอดแทรกด้วยลวดลายกนกที่พลิ้วไหว ส่วนตัวหนังเล่าเรื่อง จะมีองค์ประกอบเพิ่มเติมด้วยอาคาร ราชรถ แม่น้ำ ต้นไม้ ภูเขา ฯลฯ ….