บุคลากรที่ทำงานประจำอยู่ในองค์กร มักจะได้รับเงินเดือนเป็นค่าตอบแทนในการทำงานเป็นประจำทุกเดือน และมีการพิจารณาความดีความชอบเพื่อเพิ่มเงินเดือนให้หรือเลื่อนขั้นเงินเดือนเป็นระยะ ในองค์กรที่มีผู้ปฏิบัติงานมากจำเป็นต้องมีเครื่องมือสำหรับใช้วัดประสิทธิภาพหรือผลสัมฤทธิ์ในการปฏิบัติงานของบุคลากร เพื่อประกอบการพิจารณาความดีความชอบ หรือเลื่อนขั้นเงินเดือนให้ได้รับความยุติธรรมกับทุกคน เครื่องมือชนิดหนึ่งที่นิยมนำมาใช้คือ KPI ซึ่งย่อมาจาก Key Performance Indicator เป็นเครื่องมือที่ชี้วัดผลงานหรือความสำเร็จของงาน โดยจะแสดงให้เห็นรายละเอียดในความสำเร็จหรือล้มเหลวของงานนั้น ๆ ออกมาในรูปของข้อมูลเชิงปริมาณที่สะท้อนประสิทธิภาพในการทำงานของบุคลากรแต่ละคนได้
หอสมุด พระราชวังสนามจันทร์ก็ใช้เครื่องมือ KPI ในการพิจารณาความดีความชอบด้วยเช่นกัน บุคลากรแต่ละคนจะมี KPI เป็นของตนเอง การประเมินผลงานของงานประจำที่เป็นงานหลักซึ่งถูกคัดเลือกมาทำเป็นกิจกรรม/โครงงาน/งานใน KIP ของแต่ละคนนั้น จะประกอบด้วย 2 ส่วน คือ ส่วนที่ 1 แผนยุทธศาสตร์ขององค์กร ส่วนที่ 2 ผลลัพธ์ของงานหลักที่รับผิดชอบ และส่วนที่ 3 งานที่ได้รับมอบหมาย ซึ่งบางกิจกรรม/โครงงาน/งานนั้น บุคลากรทุกคนจะได้รับการประเมินด้วย KPI เดียวกัน เช่น กิจกรรม “คุณภาพของการให้บริการ” จะวัดจากผลการประเมินความพึงพอใจของผู้ใช้บริการที่มีต่อหอสมุด เป็นต้น คะแนนในการประเมินผลตาม KPI แต่ละกิจกรรมนั้นจะมีด้วยกัน 5 ระดับ เริ่มจากน้อยสุดคือระดับ 1 มากที่สุดคือระดับ 5 ในแต่ละระดับคะแนนจะมีรายละเอียดในการในการได้คะแนนดังกล่าว
ระดับคะแนนที่หน่วยงานยอมรับได้ปกติจะอยู่ที่ไม่น้อยกว่าระดับ 3 ซึ่งระดับคะแนน 4 และ 5 จะเป็นสิ่งที่ทำได้ยาก โดยระดับคะแนน 5 ใน KPI ของบุคลากรหอสมุด พระราชวังสนามจันทร์ส่วนใหญ่จะมีรายละเอียดในการให้คะแนนโดยมีเกณฑ์ “มีนวัตกรรม/งานวิจัย” จึงเป็นเรื่องที่มีการพูดคุยกันบ่อยครั้งว่าอะไรบ้างที่ทำแล้วถือว่าเป็นนวัตกรรมได้
ความหมายของนวัตกรรมนั้น ได้มีนักวิชาการเขียนไว้ในหนังสือหรือเอกสารวิชาการต่าง ๆ เช่น
นวัตกรรม คือ “สิ่งใหม่ที่เกิดจากการใช้ความรู้และความคิดสร้างสรรค์ที่มีประโยชน์ต่อเศรษฐกิจและสังคม” นวัตกรรมนับเป็นกระบวนการที่เกิดจากการนำความรู้และความคิดสร้างสรรค์มาผนวกกับความสามารถในการบริหารจัดการ เพื่อสร้างให้เกิดเป็นธุรกิจนวัตกรรมหรือธุรกิจใหม่ อันจะนำไปสู่การลงทุนใหม่ที่ส่งผลต่อการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ (สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) : ออนไลน์)
นวัตกรรม หมายถึง การทำสิ่งต่าง ๆ ด้วยวิธีใหม่ ๆ และยังอาจหมายถึง การเปลี่ยนแปลงทางความคิด การผลิต กระบวนการ หรือองค์การ ไม่ว่าการเปลี่ยนนั้นจะเกิดขึ้นจากการปฏวัติ การเปลี่ยนอย่างถอนรากถอนโคน หรือการพัฒนาต่อยอด… ในเชิงเศรษฐศาสตร์นั้น การเปลี่ยนแปลงนั้นจะต้องเพิ่มมูลค่า มูลค่าของลูกค้า หรือมูลค่าของผู้ผลิต เป้าหมายของนวัตกรรมคือการเปลี่ยนแปลงในเชิงบวก เพื่อทำให้สิ่งต่าง ๆ เกิดเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้น นวัตกรรมก่อให้ได้ผลิตผลเพิ่มขึ้น และเป็นที่มาสำคัญของความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจ (วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี : ออนไลน์)
นวัตกรรม หมายถึง การทำสิ่งใหม่ขึ้นมา หรือการเสนอบางสิ่งบางอย่างที่ใหม่ อาทิเช่น แนวความคิดใหม่ วิธีการใหม่ เครื่องมือใหม่ เทคนิคใหม่ และ/หรือเทคโนโลยีใหม่สู่สังคม หรือสังคมชาวโลกที่ปัจจุบัน เรียกว่า สังคมยุคโลกาภิวัตน์ (นพดล เหลืองภิรมย์. 2555 : 14-15)
นวัตกรรม เป็นกระบวนการสร้างสรรค์ คิดค้น พัฒนา สามารถนำไปปฏิบัติจริง และมีการเผยแพร่ออกสู่ชุมชน ในลักษณะเป็นของใหม่ที่ไม่เคยมีมาก่อน หรือของเก่าที่มีอยู่แต่เดิมแต่ได้รับการปรับปรุงเสริมแต่งพัฒนาขึ้นใหม่ ทำให้มีมูลค่าทางเศรษฐกิจ สามารถนำไปใช้ในเชิงพาณิชย์ได้ (กีรติ ยศยิ่งยง 2552 : 7)
นวัตกรรมขององค์กร แบ่งออกเป็น 6 ประเภท คือ (กีรติ ยศยิ่งยง. 2552 : 11, 67-77)
1. นวัตกรรมทางธุรกรรมขององค์กร เป็นการปรับเพิ่มการดำเนินธุรกรรมขององค์กร เพื่อตอบสนองต่อสิ่งเร้าของบริบทโลกาภิวัตน์ ความต้องการและความพึงพอใจของลูกค้า รวมถึงความอยู่รอด และความสามารถเชิงการแข่งขันขององค์กร เช่น การปรับเปลี่ยนรูปแบบที่เน้นการดำเนินธุรกิจภายในประเทศสู่ระหว่างประเทศ เพิ่มพื้นที่การขายของเล่นจากขายเฉพาะในห้างสรรพสินค้าไปสู่ร้านกาแฟ เป็นต้น
2. นวัตกรรมทางยุทธศาสตร์ขององค์กร เป็นการเปลี่ยนแปลงวิสัยทัศน์ พันธกิจ ค่านิยม ความเชื่อ เป้าหมาย รวมถึงการปรับระบบโครงสร้างองค์กร เพื่อกำหนดทิศทางหลักของการทำธุรกรรมขององค์กรใหม่ และผลักดันธุรกิจให้เติบโตอย่างยั่งยืน โดยเริ่มจากการมองมุมใหม่ 2 ประเด็น ได้แก่ (1) อุปสงค์และความต้องการใหม่ ๆ ของลูกค้า องค์กรต้องคิดเพื่อให้ได้นวัตกรรมทางยุทธศาสตร์ที่จะหาแนวคิดและวิธีการใหม่ ๆ ในการทำให้ลูกค้าเกิดความต้องการใหม่ ๆ ในสิ่งที่ไม่เคยมีความต้องการมาก่อน และ (2) กลุ่มลูกค้า เป็นการเน้นการสร้างลูกค้าขึ้นมาใหม่ให้เพิ่มขึ้นจากที่มีอยู่ ตัวอย่างนวัตกรรมทางยุทธศาสตร์ เช่น การปรับเปลี่ยนวิธีการขายหนังสือผ่าน E-Commerce ของ AMEZON.COM เป็นต้น
3. นวัตกรรมทางทุนมนุษย์ เป็นการพัฒนาบุคลากรให้มีความรู้และทักษะที่เหมาะสม เพื่อเอื้อต่อการปฏิบัติหน้าที่ตามบทบาทต่าง ๆ เพื่อสนับสนุนขีดความสามารถใหม่ขององค์กร
4. นวัตกรรมทางกระบวนการ เป็นการพัฒนาวิธีการผลิตหรือการปฏิบัติที่แตกต่างไปจากเดิม เพื่อให้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลสูงขึ้นและต้นทุนการผลิตลดลง โดยมีหลักการพื้นฐาน ได้แก่ (1) การตอบสนองความต้องการขั้นพื้นฐานของผู้บริโภค (2) การตอบสนองความต้องการเร่งด่วนของผู้บริโภค (3) การนำเสนอสิ่งใหม่ที่ดีกว่า เร็วกว่า ถูกกว่า และทันสมัยกว่า (4) การนำเสนอสิ่งที่สร้างสรรค์ขึ้น (5) การถ่ายโอนความรู้ และ (6) ผู้ปฏิบัติงานต้องมีวินัย อดทน และกล้าที่จะปฏิบัติตามกระบวนการที่คิดค้นขึ้นมาใหม่
5. นวัตกรรมทางสินค้าและบริการ เป็นการสร้างสินค้าและบริการใหม่ หรือพัฒนาและปรับปรุงสินค้าที่มีอยู่ หรือรวมสินค้าที่มีอยู่เข้าไปในสินค้าใหม่ แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ (1) ผลิตภัณฑ์ที่จับต้องได้ เช่น รถยนต์รุ่นใหม่ และ Post-it ของ 3M เป็นต้น และ (2) ผลิตภัณฑ์ที่จับต้องไม่ได้หรือบริการ เช่น แพ็คเกจทัวร์อนุรักษ์ธรรมชาติ เป็นต้น
6. นวัตกรรมทางการตลาด เป็นการพัฒนาวิธีการทำการตลาดรูปแบบใหม่ที่ให้ความสำคัญกับบรรจุภัณฑ์ ช่องทางการจัดจำหน่าย การสื่อสารการตลาด และการส่งมอบผลิตภัณฑ์หรือบริการให้กับลูกค้า รวมถึงการประเมินความต้องการของผู้บริโภค
ดังนั้น กว่าจะเป็นสิ่งที่นับว่าเป็น “นวัตกรรม” ได้นั้น จะต้องเป็นสิ่งที่คิดค้นขึ้นมาใหม่หรือพัฒนาขึ้นจากของเดิมที่มีอยู่ โดยผ่านกระบวนการศึกษาเรียนรู้ คิดค้น สร้างสรรค์ ผ่านการทดลองและปรับปรุงพัฒนาจนเกิดเป็นผลิตภัณฑ์หรือบริการที่ดีขึ้นกว่าของเดิม หรือแปลกใหม่ไปจากเดิม มีการนำมาปฏิบัติได้จริง และเพิ่มมูลค่าหรือมีประโยชน์ในเชิงเศรษฐกิจหรือสังคมจากการนำนวัตกรรมนั้นมาใช้
ในองค์กรที่เป็นหน่วยงานบริการ การคิดค้นนวัตกรรม จะทำเพื่อตอบสนองความต้องการและสร้างความพึงพอใจให้กับลูกค้า ด้วยการนำเสนอสิ่งใหม่เพื่อให้บริการที่แตกต่าง ลดขั้นตอนหรือกระบวนการเข้าถึงบริการเพื่อให้ลูกค้าเข้าถึงบริการได้ง่าย สินค้าที่เป็น “บริการ” จะเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยที่เปลี่ยนแปลงไป การคิดค้นนวัตกรรมจึงต้องมองที่ลูกค้าเป็นหลัก ปรับตัวไปตามลูกค้า ดูได้จากร้านสะดวกซื้อ เซเว่นอีเลฟเว่นที่ทำธุรกิจโดยยึดลูกค้าเป็นที่ตั้ง มีการปรับตัวให้ทันกับผู้บริโภคที่เปลี่ยนแปลงไป มีการขายสินค้าตามเทศกาล มีบริการเสริมที่อำนวยความสะดวก เช่น ตู้ ATM บริการชำระค่าน้ำ ค่าไฟ บริการจองตั๋วเครื่องบิน ตั๋วคอนเสิร์ต เป็นต้น
องค์กรหรือหน่วยงานที่จะอยู่รอดได้ในสังคมที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วเหมือนเช่นทุกวันนี้ จำเป็นต้องมีการปรับปรุง พัฒนา หรือคิดค้นนวัตกรรมใหม่ ๆ ขึ้นมาอย่างสม่ำเสมอ ทั้งจากการคิดค้นโดยบุคลากรภายในองค์กร หรือจากผู้ที่อยู่ภายนอกองค์กรในรูปของการจ้างหรือร่วมมือกันพัฒนา ดังนั้นองค์กรอย่างหอสมุด พระราชวังสนามจันทร์ ก็เช่นเดียวกัน จำเป็นต้องมีการปรับปรุง พัฒนา หรือคิดค้นนวัตกรรมใหม่ ๆ ขึ้นมาอย่างต่อเนื่อง เพื่อตอบสนองความต้องการของลูกค้าหรือผู้ใช้บริการ ให้ได้รับข้อมูลสารสนเทศที่ตรงกับความต้องการ ได้อย่างสะดวก รวดเร็ว และไม่มีขั้นตอนหรือกระบวนการมากนัก ทำให้ง่ายต่อการเข้าถึงข้อมูลที่ต้องการ โดยผ่านช่องทางหรืออุปกรณ์ต่าง ๆ โดยไม่จำเป็นต้องเดินทางมาใช้บริการ ณ หอสมุด พระราชวังสนามจันทร์
“นวัตกรรม” จึงมีความจำเป็นต้องเกิดขึ้นในองค์กรอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งนวัตกรรมของหอสมุด พระราชวังสนามจันทร์จะเกิดขึ้นได้จากน้ำมือของมนุษย์ที่เป็นบุคลากรของหอสมุด ดังนั้น KPI ส่วนใหญ่ของบุคลากร จะถูกประเมินในระดับสูงสุดด้วยเกณฑ์ “มีนวัตกรรม/งานวิจัย” เพื่อจะให้ทุกคนร่วมมือกัน ช่วยกันคิด ช่วยกันทำ ช่วยกันเติมต่อ ให้เกิดเป็น “นวัตกรรม” ที่จะสามารถนำพาให้องค์กรของเราอยู่อย่างยั่งยืนอีกนานเท่านาน
บรรณานุกรม
กีรติ ยศยิ่งยง. (2552). องค์กรแห่งนวัตกรรม : แนวคิด และกระบวนการ. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
นพดล เหลืองภิรมย์. (2555). การจัดการนวัตกรรม Innovation Management. กรุงเทพฯ : ดวงกมลพับลิชชิ่ง.
วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. นวัตกรรม. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/. (วันที่ค้นข้อมูล 7 กุมภาพันธ์ 2559).
สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน). ประวัติสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน). [ออนไลน์]. แหล่งที่มา : http://www.most.go.th/main/index.php/org/1511-nia.html. (วันที่ค้นข้อมูล 7 กุมภาพันธ์ 2559).