ชายทะเลถือว่ามีคุณค่ามหาศาล มี 2 ลักษณะด้วยกันคือ ชายหาดทรายที่ใช้เป็นแหล่งพักผ่อน และชายหาดเลนที่เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของพวกสัตว์น้ำ หรือเป็นแหล่งทำมาหากินของมนุษย์เรานี่เอง ถ้าจะให้เทียบความสำคัญกันนั้น ชายหาดเลนถือว่ามีคุณค่านานาชนิด พร้อมทั้งสัตว์น้ำที่มีความสำคัญทางด้านเศรษฐกิจของประเทศ
แต่ปัจจุบันป่าชายเลนอยู่ในื่องจากถูกทำลายโดยตรงและโดยอ้อม ซึ่งปริมาณสัตว์น้ำชายฝั่งทะเลนั้นจำนวนลดลงเป็นอย่างมาก ความทุกข์ยาก
ของชาวประมงที่มีอาชีพจับสัตว์น้ำราคาของกุ้ง หอนสภาพน่าเป็นห่วงอย่างมาก เช่น ปู ปลา ที่แพงขึ้นทุกวันๆ ซึ่งการเรียกร้องให้ป่าชายเลนกลับมามีสภาพที่ยังอดีต จึงเป็นสิ่งที่ปรารถนาของทุกคน
ดังนั้นโครงการอนุรักษ์ฟื้นฟูป่าชายเลนจึงเกิดขึ้น ซึ่งองค์กรต่างๆ พร้อมภาครัฐและเอกชนได้ดำเนินการไปแล้วในหลายพื้นที่ เพื่อเห็นความสำคัญของป่าชายเลนอย่างจริงจัง ประเด็นสำคัญมีดังนี้
ป่าชายเลน นักวิชาการนั้นให้ความหมายนั้น 2 ประการ คือ ป่าชายเลนประการที่ 1 หมายถึง สังคมพืชที่ประกอบด้วยพรรณไม้หลายชนิด หลายตระกูล และพวกที่มีใบสีเขียวตลอดปี ซึ่งมีลักษณะทางสรีรวิทยา และต้องการสิ่งแวดล้อมที่คล้ายๆ กัน ป่าชายเลนประการที่ 2 หมายถึง สังคมพืชที่ขึ้นอยู่บริเวณปากอ่าว ชายฝั่งทะเลเขตร้อน ซึ่งส่วนใหญ่ประกอบด้วยพรรณไม้สกุลโกงกางเป็นหลัก และมีไม้ตระกูลอื่นๆ ปะปนอยู่บ้าง สรุปโดย
รวมแล้ว ป่าชายเลน คือ กลุ่มสังคมพืชเขตร้อน หรือกึ่งเขตร้อนที่ขึ้นบริเวณชายฝั่งทะเลพรรณ ไม้ป่าโกงกาง เช่น ตะบูน ลำพู แสมทะเล โปรงประสัก เป็นต้น
ลักษณะของทางกายภาพ ของป่าชายเลน มีพรรณไม้ป่าชายเลน เช่น โพทะเล ปรงทะเล ปอทะเล แสม พันธุ์สัตว์น้ำป่าชายเลน มีจำพวก ปลากระพงขาว ปลาเห็ดโคน ปลาจวด ประเภทปู ก็เช่น ปูก้ามดาบ ปูแสม ปูทะ ประเภทกุ้ง เป็นสัตว์น้ำ เช่น กุ้งกะต่อม กุ้งกุลาดำ ประเภทหอยก็เป็นหอยพิม,
หอยเสียบ, หอยนางรม, หอยแครง เป็นต้น
ระบบนิเวศป่าชายเลน หมายความถึงวิชาที่ว่าด้วยความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งที่มีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม ที่มีต่อกัน ซึ่งจะศึกษาถึงความสัมพันธ์ทุกด้าน ซึ่งจะเป็นโซ่อาหารที่เริ่มจากพืชสีเขียว ไปสู่สัตว์ชนิดอื่นๆ
คุณประโยชน์ของป่าไม้ เป็นประโยชน์ต่อมนุษย์เป็นอย่างมาก เช่น การนำเอาพืชมาทำเป็นถ่าน, ฟืน และเสาเข็ม และไม้ค้ำยัน ชาวบ้านนำมาใช้ประโยชน์ ทำเป็นเฟอร์นิเจอร์ในตบแต่งบ้านเรือน หรือสมุนไพร
คุณประโยชน์ทางด้านประมง
– การเป็นแหล่งอาหารที่สำคัญของสัตว์น้ำ ซึ่งมีธาตุอาหารชั้นดีของพืช และสัตว์น้ำในป่าชายเลน
– การเป็นแหล่งอาศัยและแหล่งอนุบาลของสัตว์น้ำ ในระยะตัวอ่อน สัตว์เหล่านี้เป็นสัตว์น้ำที่มีคุณค่าทางด้านเศรษฐกิจ โดยเฉพาะกุ้ง กุลาขาว กุ้งกุลาดำ หรือกุ้งแชบ้วย เป็นต้น
– การเป็นแหล่งผลิตผลทางการประมง เป็นสัตว์น้ำเศรษฐกิจช่วยให้ชาวประมงได้จับปริมาณมาก ปลากระบอก ปลากะพงขาว หอยแครง หอยนางรมฯลฯ
บทบาทในการรักษาสมดุลทางธรรมชาติ ป่าชายเลนเปรียบเสมือนโรงบำบัดน้ำเสีย ช่วยให้ป่าชายเลนมีระบบรากที่ต่างจากพรรณไม้ในป่าชนิดอื่นๆ กล่าวคือ มีระบบรากช่วยกักกรองสิ่งปฏิกูล และฟอกน้ำเสีย ป่าชายเลนเปรียบเสมือนโรงฟอกอากาศ ระบบหายใจของพรรณไม้ ชายเลนทั้งรากและใบ ช่วยให้อากาศบริสุทธิ์ สามารถลดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในอากาศ เพิ่มปริมาณออกซิเจน ป่าชายเลนเปรียบสเมือนสะพานเชื่อมต่อระหว่างแผ่นดิน กับทะเล บริเวณป่าชายเลน เกือบทุกแห่งที่มีพื้นที่เชื่อมต่อกันระหว่างบกกับทะเล ทะเลที่ได้รับอิทธิพลของคลื่นลม และกระแสน้ำ
อย่างรุนแรงมีตะกอนทับถมใหม่ เพื่อเป็นการสร้างสมดุลของระบบนิเวศชายฝั่งทะเล
การอนุรักษ์และฟื้ฟูป่าชายเลน
ปัญหาการทำลายป่าชายเลน ปัญหากาทำลายป่าชายเลนมีหลายรูปแบบ การประมงและการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ฝั่งทะเลทุกจังหวัดที่มีพื้นที่ติดทะเล เช่น จันทบุรี ระยอง สมุทรสาคร ชุมพร ประจวบคีรีขันธ์ สุราษฎร์ธานี เป็นต้น มีการทำลายป่าชายเลนให้เป็นนากุ้ง นิยมเพาะเลี้ยงกันอย่างมากมาย การขยายตัวของแหล่งชุมชน มักมีการบุกรุก และทำลายป่า เพื่อขยายตัวอุตสาหกรรมโรงงานเกิดขึ้น การทำเหมืองแร่ และเกษตรกรรม การใช้ทำในพื้นที่กิจกรรม เหมืองแร่ดีบุกแต่ป่ากับไม่มีการฟื้นฟู วันนี้ยังไม่สายเกินไปสำหรับในการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ชายฝั่งทะเลให้คงอยู่ชั่วลูกหลานกันต่อไป พวกเราจึงขอให้ช่วยกันฟื้นฟู สภาพป่าชายเลนที่จะต้องถูกทำลายกันต่อไป
หนังสือเล่มนี้ผู้แต่งโดย วีระ เทพกรณ์ พิมพ์ครั้งที่ 4 สำนักพิมพ์ปันรู้
หมวด SD 397 M25ว64 2552 ฉ.2
