หลาย ๆ คนมีตำแหน่งหน้าที่การงานที่เป็นหัวหน้า หรือผู้บังคับบัญชา หรือผู้บริหาร แต่มีซักกี่ท่านที่มีความเป็นผู้นำอย่างแท้จริง มาดูกันซิว่าท่านเป็นบุคคลหนึ่งที่เป็น “ผู้นำ” ที่ดีหรือเปล่า
ผู้นำ (Leader) คือ บุคคลที่มีอิทธิพลต่อกลุ่ม สามารถทำให้บุคคลอื่นคล้อยตามและทำตามอย่างเต็มใจ และสามารถนำบุคคลในกลุ่มปฏิบัติงานต่าง ๆ เพื่อให้บรรลุเป้าหมายของกลุ่มได้
“พระธรรมปิฎก” ได้กล่าวว่า “ผู้นำ” ต้องมีธรรม 7 ประการ หรือที่เรียกว่า สัปปุริสธรรม 7 ได้แก่ รู้หลักการ รู้จุดหมาย รู้ตน รู้ประมาณ รู้กาล รู้ชุมชน และรู้บุคคล
นักวิชาการ Kurt Lewin ได้แบ่งผู้นำออกเป็น 3 ลัษณะ ได้แก่ 1) ผู้นำแบบเผด็จการหรือแบบอัตตาธิปไตย จะเอาความคิดเห็นของตนเองเป็นใหญ่ ไม่ยอมรับรับฟังความคิดเห็นของคนอื่น ชอบออกคำสั่ง 2) ผู้นำแบบอิสระเสรี ไม่ค่อยจะยุ่งเกี่ยวกับลูกน้อง ใครจะทำอะไรก็ทำ ไม่ชอบบังคับขู่เข็ญ 3) ผู้นำแบบประชาธิปไตย ถือความเห็นส่วนใหญ่เป็นหลัก ชอบปรึกษา ขอความเห็นและมีการลงมติ ซึ่งผู้นำทั้ง 3 ลักษณะนี้ไม่มีผู้นำลักษณะไหนดีกว่ากัน การจะเป็นผู้นำแบบไหนที่เหมาะสมนั้น ขึ้นอยู่กับสถานการณ์สิ่งแวดล้อม ผู้ตาม และกาลเวลา
“ซุนวู” ซึ่งเป็นนายพลนักยุทธศาตร์คนสำคัญของจีน ได้กล่าวไว้ว่า “ภาวะผู้นำ คือ เรื่องเกี่ยวกับความฉลาด ความน่าเชื่อถือไว้วางใจ ความมีมนุษยธรรม ความกล้าหาญ และความมีวินัย การพึ่งพาความฉลาดด้านเดียวอาจนำไปสู่การกบฎได้ หากมีมนุษยธรรมอย่างเดียวอาจนำไปสู่ความอ่อนแอได้ การทำตัวให้ไว้วางใจอย่างเดียวอาจนำไปสู่ความโง่เขลาได้ การพึ่งพาพลังของความกล้าหาญมากไปอาจนำไปสู่ความรุนแรงได้ การมีวินัยและการบังคับบัญชาอย่างเข้มงวดมากไปอาจกลายเป็นความโหดร้ายได้ ต่อเมื่อคนคนหนึ่งมีคุณธรรมทั้ง 5 ข้ออยู่พร้อมกัน และรู้จักใช้คุณธรรมแต่ละข้ออย่างเหมาะสม เขาจึงจะเป็นผู้นำทีดี”
จะเห็นได้ว่า นักวิชาการและนักคิดแต่ละท่าน จะให้ความสำคัญของความเหมาะสม ลงตัว พอดี ผสมผสาน หรือสายกลาง เพื่อให้สามารถประคับประคองให้กลุ่มหรือองค์กรสามารถบรรลุผลสำเร็จได้ นอกเหนือจากนี้แล้วผู้เขียนมีความเห็นว่าผู้นำควรจะมีสิ่งเหล่านี้อีก ได้แก่
1. “คิดเชิงบวก” อยู่เสมอ
2. จะต้องทำงานที่โปร่งใส ซื่อตรง มีความรู้ความสามารถ รอบรู้ทุกเรื่องในงานที่ตนรับผิดชอบอย่างถ่องแท้และในเรื่องการบริหารจัดการ มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ ศึกษาหาความรู้อยู่เสมอทั้งในเรื่องงานและในเรื่องความเปลี่ยนแปลงไปของสังคมรอบตัวและสังคมโลก รู้ว่าผู้ตามทำงานอะไรและสามารถทำงานแทนได้ สามารถแนะนำให้ผู้ตามทำงานที่ถูกต้อง รวดเร็ว
3. มีความเด็ดเดี่ยว กล้าคิด กล้าทำ กล้าตัดสินใจ กล้าเปลี่ยนแปลง และยอมรับในส่งที่ตนเองได้ตัดสินใจให้กระทำหรือไม่ให้กระทำ เมื่อเกิดความผิดพลาดต้องไม่โยนความผิดให้ผู้อื่น
4. ต้องพยายามแก้ปัญหา ไม่หนีปัญหา
ทั้งหมดนี้เป็น “ผู้นำ” ในอุดมคติของผู้เขียน ซึ่งก็ยังทำไม่ได้ทุกเรื่องเหมือนกัน แต่ก็จะพยายามนะ แล้วคุณล่ะลงมือทำหรือยัง
