ในตอนที่ 2 นี้ เรามาทำความรู้จักกับลายผ้าประจำจังหวัดที่เหลืออยู่อีก 4 จังหวัดกันค่ะ
ผ้าลายราชาบุรี หรือกาบโอ่งนกคู่ ลายผ้าเอกลักษณ์ประจำจังหวัดราชบุรี จังหวัดราชบุรี หมายถึง เมืองพระราชา เป็นถิ่นฐานที่อยู่อาศัยของคนหลายยุคหลายสมัย และมีความรุ่งเรืองมาตั้งแต่อดีต พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี เคยดำารงตำแหน่งหลวงยกกระบัตรเมืองราชบุรี ลายผ้า “ราชาบุรี” หรือ “กาบโอ่งนกคู่” มีความหมายดังนี้ ลายรูปหกเหลี่ยม หมายถึง โอ่งราชบุรี กาบ เป็นที่บ่งบอกความเป็นไทยวน นกคู่กินน้ำฮ่วมเต้า เป็นอัตลักษณ์ไทยวน ที่มีอยู่ในลายผ้าทุกตระกูล หมายถึง การอยู่คุ้มเหย้า คุ้มเรือน คุ้มผัว คุ้มเมีย บังเกิดความเป็นสิริมงคลต่อคู่การครองรักครองเรือน การผลิตผ้า : ผ้าซิ่นตีนจก วิธีทอผ้าลายราชาบุรี หรือลายกาบโอ่งนกคู่ มีความละเอียดซับซ้อน เริ่มตั้งแต่การเตรียมเส้นยืนไว้บนหูก สอดเส้นยืนใส่ช่องฟันหวี เก็บตะกอ และเตรียมเส้นด้ายพิเศษสำหรับจก ผู้ทอผ้าจะใช้ขนเม่นจก (ควัก) เส้นยืน ยกขึ้น แล้วใช้ปลายแหลมของขนเม่นเกี่ยวเส้นด้ายเสริม สำหรับจกให้สอดไปอยู่ข้างใต้เส้นยืนที่ยกขึ้น ดึงปลายเส้น จกดังกล่าวมาไว้ข้างบนของผ้า เมื่อจกลายในแถวเสร็จจึงเหยียบม้าไม้ของหูกดึงตะกอแยกเส้นยืนให้ขึ้นลงห่างจาก กัน พุ่งกระสวยนำาเส้นพุ่งให้อยู่ระหว่างเส้นยืนบนและล่าง เกิดเป็นเนื้อผ้าลายขัดอัดเส้นจกให้แน่นอยู่กับที่ (การพุ่ง เส้นพุ่งไปในระหว่างเส้นยืนบนและล่าง เพื่อให้เส้นยืนทั้งสองขัดกันหนึ่งครั้ง เรียกว่า การทอหนึ่งสอด) สลับกันไป จนครบลายตามที่ต้องการ ผ้าซิ่นตีนจกมีราคาสูง เพื่อให้ประชาชนได้มีโอกาส สวมใส่ผ้าลายประจำาจังหวัดราชบุรี ผู้ประกอบการได้เพิ่ม ผ้าพิมพ์ลาย โดยการพิมพ์ลาย (ผ้าพิมพ์ลายราชาบุรี หรือ กาบโอ่งนกคู่) ผ้าบาติก (การเขียนบาติกลายราชาบุรี หรือ กาบโอ่งนกคู่) เพื่อส่งเสริมให้ประชาชนใช้งานได้ทุกกลุ่ม
ผ้าลายสมุทราสุมามาลย์ ลายผ้าเอกลักษณ์ประจำาจังหวัดสมุทรสงคราม ลายสมุทราสุมามาลย์ เป็นลายที่ออกแบบมาจาก “ดอกจิกทะเล” ซึ่งเป็นพันธุ์ไม้ที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระราชทานแก่ผู้ว่าราชการจังหวัดสมุทรสงคราม เพื่อนำาไปปลูกเป็นสิริมงคลแก่จังหวัด และเพื่อเป็นการรณรงค์ให้ประชาชนปลูกต้นไม้ในโครงการปลูกป่าถาวรเฉลิมพระเกียรติ เนื่องในโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระบรม ชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ ๙) ทรงครองสิริราชสมบัติครบ ๕๐ ปี (พระราช พิธีกาญจนาภิเษก พุทธศักราช ๒๕๓๙) จังหวัด สมุทรสงครามได้ดำเนินการจัดประกวดลายผ้า “ดอกจิกทะเล” เพื่อให้ได้ลายผ้าที่มีความโดดเด่น สวยงาม เป็นที่ยอมรับ เป็นลายผ้าอัตลักษณ์ประจำจังหวัดสมุทรสงคราม และสามารถให้ผู้ประกอบการผ้าในจังหวัดนำไปใช้ได้ต่อไป ลายผ้า “สมุทราสุมามาลย์” เป็นลายที่ออกแบบมาให้สามารถใช้ได้ทั้งเทคนิคการทอ และการพิมพ์ลาย ซึ่งการทอนั้นใช้เทคนิคการยกดอก ใช้ได้ทั้งผ้าไหมและผ้าฝ้าย ซึ่งจะให้ความรู้สึกที่แตกต่างกัน โดยผ้าไหมจะมีลวดลายที่ละเอียดและเล็ก ส่วนผ้าฝ้าย จะเป็นลายที่ใหญ่ขึ้นมาแต่จะมีลายที่โดดเด่นเห็นได้ชัด ใส่สบาย และส่วนการพิมพ์ลาย มีลักษณะที่สามารถใช้ผ้าได้หลากหลายสี และลายมีความคมชัด ราคาไม่แพง ซึ่งจังหวัดสมุทรสงคราม อยู่ระหว่างดำเนินการสรรหากลุ่มทอผ้า และแหล่งพิมพ์ลายผ้า ที่เหมาะสมกับลาย “สมุทราสุมามาลย์” เนื่องจากจังหวัดสมุทรสงครามไม่มีแหล่งทอผ้าและพิมพ์ลายในพื้นที่จังหวัด
ผ้าลายลวดลายปลาทู ลายผ้าเอกลักษณ์ประจำาจังหวัดสมุทรสาคร จังหวัดสมุทรสาครเป็นเมืองเศรษฐกิจที่มีศักยภาพ ทั้งด้านการประมงและอุตสาหกรรม เป็นจังหวัดที่มีผู้คนหลากหลายเชื้อชาติอาศัยอยู่ เป็นสังคมพหุวัฒนธรรม โดยมีอัตลักษณ์ที่หลากหลาย จึงต้องสร้างลวดลายบนผืนผ้าโดยมีฐานความคิดจากต้นทุนทางทรัพยากรและ วัฒนธรรมของจังหวัดสมุทรสาคร ทำให้เกิดอัตลักษณ์ที่มีความเป็นจังหวัดสมุทรสาคร เพื่อให้เป็นจุดเด่นในการส่งเสริมด้านการท่องเที่ยว และการพัฒนาด้านอื่น ๆ จังหวัดสมุทรสาครเป็นพื้นที่ราบลุ่มชายฝั่งทะเล มีแม่น้ำท่าจีนไหลผ่าน มีโครงข่ายของคลองต่าง ๆ หลายสาย และที่สำคัญจังหวัดสมุทรสาครเป็นจังหวัดที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ราบลุ่มชายฝั่งทะเลติดกับปากอ่าวไทย (อ่าวตัว ก) ที่มีความอุดมสมบูรณ์ ทั้งทรัพยากรธรรมชาติที่หลากหลาย รวมถึงสัตว์น้ำทะเลชนิดต่าง ๆ อาศัยอยู่ในบริเวณนี้ ดังนั้นปลาท ที่จับได้ในบริเวณอ่าวตัว ก จังหวัดสมุทรสาคร จึงเป็น ปลาทูที่อ้วน หนังบาง เนื้อนุ่มหอม อุดมไปด้วยคุณค่าทาง โภชนาการ และรสชาติอร่อยไม่เหมือนที่อื่น การประมงเป็นอาชีพดั้งเดิมที่ผูกพันกับจังหวัดสมุทรสาครมาอย่าง ยาวนาน โดยมีเรือประมงจับปลาทูมากที่สุดในประเทศ จึงได้เลือกลายปลาทูมาเป็นอัตลักษณ์จุดเด่นของจังหวัด นำมาพัฒนาเป็นลวดลายบนผืนผ้า เสื้อผ้าแต่งกาย เป็นการสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผ้าไทย การผลิตผ้า : การปักลวดลายปลาทูบนผ้าไทย เป็นการเสริมแต่ง เครื่องแต่งกาย เช่น การปักเสื้อ กระโปรง ปลอกหมอนอิง หมอนหนุน ผ้าคลุมเตียง ผ้าม่านหน้าต่าง และเครื่องใช้อื่น ๆ ตามความต้องการ ทั้งนี้เพื่อให้เห็นคุณค่าของงานและ ความสวยงามยิ่งขึ้น ลวดลายปลาทูมีความละเอียด สวยงาม การปักถือว่าเป็นงานฝีมือที่ต้องการความละเอียดเป็นพิเศษ ซึ่งสามารถทำได้ด้วยการปักมือ ปักด้วยเครื่องมือพิเศษ และ ปักด้วยจักร นิยมปักหน้าเดียว ทำให้ดูสวยงามแต่ด้านหน้า ด้านเดียว ส่วนการใช้เส้นไหมขึ้นอยู่กับชนิดผ้าไทยที่จะ นำมาปักลวดลายปลาทู
ผ้าลายดอกมะเกลือ ลายผ้าเอกลักษณ์ประจำาจังหวัดสุพรรณบุรี ต้นมะเกลือเป็นพันธุ์ไม้พระราชทาน เพื่อปลูกเป็นไม้มงคลของจังหวัดสุพรรณบุรี เป็นทั้งพืชสมุนไพรและวัตถุดิบ ในการใช้ทำสีย้อมผ้า จังหวัดจึงพิจารณาให้ลาย “ดอกมะเกลือ” เป็นลายผ้าอัตลักษณ์ประจำาจังหวัดสุพรรณบุรี ประกอบ ด้วยลายขอ พัฒนามาจากนาคและลายน้ำไหล รอบ ๆ จะใส่อะไรก็ได้ แต่จะมีแม่ลายหลัก ซึ่งคือลายขอ ส่วนลายที่ตี ๒ ชั้น คือ ลายขอใหญ่ ขอหลวง ขอโงะ (ชื่อเรียกแตกต่าง ตามชาติพันธุ์) ส่วนพื้นที่ระหว่างลายดอกมะเกลือ และ ลายขอ เป็นพื้นที่ว่างเพื่อให้กลุ่มทอผ้าในพื้นที่ สามารถใส่ ลวดลายต่าง ๆ ตามความเชื่อของแต่ละชาติพันธุ์ หรือ เอกลักษณ์อื่น ๆ ตามความเหมาะสม การผลิตผ้า : การทอผ้าโดยใช้เส้นด้ายพุ่งและเส้นด้ายยืนมาขัด ประสานกันจนได้เป็นผืนผ้าที่เกิดลวดลายที่สวยงาม โดย ต้องใช้เครื่องมือในการทอเรียกว่า “กี่” โดยผู้ทอจะต้อง ผ่านการฝึกฝนเป็นอย่างดีมาก่อน เพราะต้องอาศัยความรู้ ความเข้าใจ มีความชำานาญ ละเอียดอ่อนประณีต จึงจะได้ ผ้าทอที่งดงาม หลากสีตามความต้องการของผู้ใช้ สำาหรับสีจะใช้ 5 สีหลัก ถือเป็นเอกลักษณ์ของ การทอภาคกลาง ได้แก่ แดง เหลือง ขาว ดำ และเขียว โดยสีเขียว(จากการผสม ของเหลืองและคราม) แดง จากครั่ง (สีธรรมชาติ) เหลือง จากขมิ้น (สีธรรมชาติ) ขาว จากสีของฝ้าย ดำ จากสีจากธรรมชาติ (มะเกลือ) ซึ่งปัจจุบันมีสีเคมีทำให้สีเหล่านี้ มีความเป็นมาตรฐานมากขึ้น
สนใจข้อมูลฉบับเต็มหนังสือชื่อ : “๗๖ จังหวัดร้อยดวงใจ สืบสานผ้าเอกลักษณ์ไทย ดำรงไว้ในแผ่นดิน” คลิก Link ด้านล่าง
https://moi.go.th/moi/wp-content/uploads/magalone/final_76_unique_thai_fabric/pdf/full.pdf