มีหนังสือมาแนะนำค่ะ เป็นหนังสือรวมลายผ้าเอกลักษณ์ประจำจังหวัดทั้ง ๗๖ จังหวัด ภายใต้ชื่อ “๗๖ จังหวัดร้อยดวงใจ สืบสานผ้าเอกลักษณ์ไทย ดำรงไว้ในแผ่นดิน” จัดทำขึ้นเนื่องในโอกาสมหามงคลวันเฉลิมพระชนมพรรษา ๔๔ พรรษา สมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินี เมื่อวันที่ ๓ มิถุนายน พุทธศักราช ๒๕๖๕ โดยสมาคมแม่บ้านมหาดไทยร่วมกับประธานแม่บ้านมหาดไทยจังหวัดและผู้ว่าราชการจังหวัดทั่วประเทศ เพื่อแสดงความจงรักภักดีและเฉลิมพระเกียรติ ตลอดจนสนองพระราชดำริในการสืบสาน รักษา และต่อยอดมรดกภูมิปัญญาผ้าไทย อันสืบเนื่องจากพระราชปณิธานของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่สะท้อนพระราชกรณียกิจของพระองค์ต่อการอนุรักษ์และฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรมสิ่งทอ หนังสือเล่มนี้เป็นผลลัพธ์ของการหลอมรวมพลังจากทุกจังหวัด ผ่านการศึกษาประวัติศาสตร์และอัตลักษณ์ท้องถิ่น เพื่อนำมารังสรรค์ลวดลายผ้าที่สะท้อนภูมิสังคมและคุณค่าทางวัฒนธรรมของชาติอย่างงดงามและยั่งยืน
ในบล็อกนี้ผู้เขียนคัดเฉพาะผ้าประจำจังหวัดจำนวน 8 จังหวัดในภูมิภาคตะวันตกเท่านั้น หากสนใจผ้าประจำจังหวัดอื่นๆที่เหลือ สามารถคลิก Link ที่ท้ายเนื้อหาเพื่ออ่านได้เลยนะคะ
ผ้าลายตาจัก ลายผ้าเอกลักษณ์ประจำาจังหวัดกาญจนบุรี การทอผ้าเป็นภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมายาวนาน ลายที่มีชื่อเสียงมากคือ ผ้าลายตาจัก ของดีบ้านหนองขาว ที่มีลวดลายสีสันฉูดฉาด เป็นผลผลิตของชุมชนหนองขาว ที่พิเศษกว่าที่อื่นเพราะมีการเก็บยก ลายสานสวยงาม ปัจจุบันนี้นำมาแปรรูปเป็นเสื้อ กระเป๋า หมวก เน็กไท ผ้าพันคอ รองเท้า จนเป็นสุดยอดหมู่บ้าน OTOP Village Champion (OVC) Kanchanaburi ซึ่งเป็นลายดั้งเดิมที่ใช้กันมาสมัยปู่ย่าตายายอย่างแพร่หลาย และมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักของนักท่องเที่ยว ลายนี้เป็นอัตลักษณ์ของจังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งเป็นจังหวัดที่มีป่าไม้ ภูเขาลำาเนาไพร โดยมีชาวบ้านนำไม้ไผ่จากป่ามาจักสาน เป็นตะกร้า กระบุง ต่อมาเมื่อมีการทอผ้าชาวบ้านจึงนำ ลายจักสานมาประยุกต์เป็นลวดลายของผ้า เรียกว่า “ลายตาจัก” รายละเอียดการทอผ้า : ผ้าลายตาจัก เป็นผ้าที่มีลวดลายเป็นเอกลักษณ์ แปลกตา โดยพลิกแพลงลวดลายของการจักสานมาประยุกต์ ใช้ในการทอผ้า มีสีสันสดใส หลากหลายสี และสีสดสวย ไม่ตก แต่เดิมนั้นใช้ฝ้ายนำามาย้อมสีธรรมชาติ เช่น สีเหลือง ย้อมด้วยขมิ้นกับปูน สีแดงย้อมด้วยเปลือกประดู่ สีดำย้อมด้วยมะเกลือ สีเขียวย้อมด้วยใบแคตำ แต่ปัจจุบัน ด้วยความทันสมัยทางเทคโนโลยี จึงได้เปลี่ยนวัสดุที่ใช้ มาเป็นฝ้ายที่ย้อมสีแล้วตามท้องตลาด เพราะจะได้ฝ้าย ที่สีสดใสและสีไม่ตก
ผ้าลายปูรณฆฏาศรีทวารวดี (ปู-ระ-นะ-คะ-ตา-สี-ทะ-วา-ระ-วะ-ดี) ลายผ้าเอกลักษณ์ประจำาจังหวัดนครปฐม ผ้าทอลายปูรณฆฏาศรีทวารวดี (ปู-ระ-นะ-คะ-ตา สี-ทะ-วา-ระ-วะ-ดี) สามารถทำได้ทั้งแบบมัดหมี่และแบบจก มรดกภูมิปัญญาการทอผ้า วัฒนธรรม ประเพณีอันดีงามของกลุ่มชาติพันธุ์ลาวครั่ง กลุ่มชาติพันธุ์ ไทยวน ลายปูรณฆฏาศรีทวารวดี (ปู-ระ-นะ-คะ-ตา- สี-ทะ-วา-ระ-วะ-ดี) หมายถึง จังหวัดนครปฐมเป็นดินแดน อารยธรรมสมัยทวารวดีที่มีความอุดมสมบูรณ์ทั้งสภาพแวดล้อม พืชพรรณธัญญาหาร มีความหลากหลายของ กลุ่มชาติพันธุ์ โดยมีองค์ประกอบลายหลัก คือลายหม้อนำผ้าปูรณฆฏะ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์มงคลที่มีรากศัพท์มาจากภาษาสันสกฤต หมายถึงการกำาเนิดชีวิตที่มีความสมบูรณ์ มั่งคั่ง โดยลวดลาย ดังกล่าวปรากฏอยู่บนเหรียญตราและประติมากรรมประดับ บนโบราณวัตถุสมัยทวารวดี และมีลายประกอบ คือ กวางหมอบอันเป็นสัญลักษณ์หนึ่งของความเป็นดินแดน แห่งพระพุทธศาสนา ผสมกับลายเอกลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์
ผ้ายกดอกลายเต่า ลายผ้าเอกลักษณ์ประจำาจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ โดยศูนย์หัตถกรรมบ้านเขาเต่า เป็นโรงทอผ้าต้นแบบ แห่งแรกของประเทศไทยตามพระราชดำาริของพระบาท สมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ที่พระราชทานอาชีพให้กับกลุ่มสตรีบ้านเขาเต่า และลายเต่า เป็นลายเอกลักษณ์ของชุมชนเขาเต่า ลายหลังเต่า สื่อให้เห็นถึงความเป็นสิริมงคล เป็นสัญลักษณ์ของความแข็งแรง อายุยืน แทนคำาอวยพรเพื่อมอบให้ผู้ใหญ่บุคคลที่เรา เคารพรัก เพื่อให้บุคคลนั้นมีอายุยืน มีสุขภาพที่ดี เป็นศิลปะการทอผ้าด้วยกี่กระตุก โดยนำาชื่อชุมชนและลักษณะของกระดองเต่า มาเป็นเอกลักษณ์ของลายผ้า ผ้ายกดอกลายเต่าเป็นผ้าที่เป็นเอกลักษณ์ของชุมชน เขาเต่า ลักษณะของลายยกดอกเป็นลายหลังเต่า เพราะ ด้วยชื่อของชุมชนคือชุมชนเขาเต่า ซึ่งเป็นชุมชนที่ติดทะเล มีอาชีพประมงเป็นหลัก และมีเต่ามาอาศัยเป็นจำานวนมาก จึงใช้ลักษณะของกระดองเต่านี้เป็นเอกลักษณ์ ผ้ายกดอกลายเต่าทอด้วยกี่กระตุกแบบคันยก ๔ ตะกอ ๖ ขาเหยียบ และผสมผสานเทคนิคของการทอผ้า และความชำานาญการทอของช่างทอผ้ากับการใช้เส้นฝ้าย ที่เป็นฝ้าย ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์ และหลักการผสมสีที่มีเส้นฝ้าย ด้านยืนและเส้นฝ้ายด้านพุ่งคนละสีกัน จึงทำาให้เกิดความสวยงามของผ้า ปัจจุบันได้มีการนำเส้นฝ้ายเมอเซอไรส์ ที่ผ่านกระบวนการทางเคมีพิเศษที่ทำาให้เส้นใยฝ้าย มีลักษณะเงางามและเสริมความแข็งแรงในเวลาเดียวกัน มีลักษณะคล้ายเส้นใยไหม แต่คงทน และดูแลง่าย
ผ้าลายสุวรรณวัชร์ ลายผ้าเอกลักษณ์ประจำาจังหวัดเพชรบุรี ลายผ้าสุวรรณวัชร์ เป็นลายที่ประยุกต์มาจากลาย กรวยเชิงที่ลายเสาในวัดใหญ่สุวรรณาราม ซึ่งจะมีเสาอยู่ ทั้งหมด ๕ คู่ เสาทุกต้นจะมีลายกรวยเชิงเหมือนกันอยู่ด้านล่าง จึงเห็นพ้องต้องกันว่า ลายกรวยเชิงเป็นลายที่สามารถนำามาไว้บนผืนผ้าได้ และมีความเหมาะสมสำหรับการสวมใส่ “ลาย สุวรรณวัชร์” คำาว่า “สุวรรณ” หมายถึงวัดใหญ่สุวรรณาราม ซึ่งเป็นวัดที่มีศิลปกรรมที่สมบูรณ์ของจังหวัดเพชรบุรี ส่วนคำาว่า “วัชร์” แปลว่า เพชร หมายถึง จังหวัดเพชรบุรี ดังนั้นคำาว่า “สุวรรณวัชร์” จึงหมายถึง ผ้าจากลายวัดใหญ่สุวรรณาราม และเป็นผ้าอัตลักษณ์ ประจำาจังหวัดเพชรบุรี การทอผ้า : ผ้าลายสุวรรณวัชร์ เป็นลายที่ละเอียดและวิจิตร จึงใช้เทคนิคขิดในการทอผ้า กล่าวคือ ผู้ทอใช้ไม้เก็บขิด สะกิดช้อนเครือเส้นยืนขึ้น เป็นจังหวะตามลวดลายหน้าผ้า และพุ่งกระสวยสอดเส้นพุ่งพิเศษ และเส้นพุ่งเข้าไป ตลอดแนวเครือเส้นยืนที่ถูกงัดช้อนขึ้น ช่วงจังหวะของ ความถี่ห่างที่เครือเส้นยืน ถูกกำาหนดไว้ด้วยไม้เก็บขิด เกิดเป็นลวดลายขิดขึ้น
**อ่านต่อตอนที่ 2
สนใจข้อมูลฉบับเต็มหนังสือชื่อ : “๗๖ จังหวัดร้อยดวงใจ สืบสานผ้าเอกลักษณ์ไทย ดำรงไว้ในแผ่นดิน” คลิก Link
https://moi.go.th/moi/wp-content/uploads/magalone/final_76_unique_thai_fabric/pdf/full.pdf